Complot te koop

Je bent complotjournalist en wil nu wel eens een paar centen verdienen. Daan de Wit, uitbater van Deep Journal, is een spannende serie gestart onder de noemer De spookterroristen van de War on Terror. Deel 1 gaat over de Liquid Bombers, de Engelse terroristen die grootschalige aanslagen op vliegtuigen hadden beraamd die nog net op tijd verijdeld konden worden. Dankzij die Liquid Bombers mogen we geen flesje champoo meer meenemen in de handbagage, al lijkt dat binnenkort gelukkig weer verleden tijd.

Het stukje van De Wit, hoewel weer het voorspelbare knip- en plakwerk, lijkt op het eerste gezicht best redelijk. Het gaat om de grote twijfel die er bestaat over de haalbaarheid van de aanslagen. Oftewel: de kans dat je met die vloeistoffen daadwerkelijk een vliegtuig kunt opblazen is misschien helemaal niet zo groot.

Tuurlijk: honderden experts riepen achteraf in koor dat het technisch erg lastig zal zijn en dat zal best. Maar je kunt het de autoriteiten ook weer niet echt kwalijk nemen dat ze geen enkel risico wilden lopen. Better safe than sorry.

En ja, de veiligheidsmaatregelen zijn achteraf gezien te ver doorgeschoten, maar dat is natuurlijk niet waar De Wit op aanstuurt. Een beetje complotjournalist suggereert namelijk dat de hele operatie in scène is gezet om de War on Terror te kunnen rechtvaardigen. Het woord false flag lees je bij De Wit nergens, maar ligt flink op de loer. Want: "De verhalen die we kennen over de aanslagen en de terroristen kloppen vaak niet met de feiten."

Spannend! Gauw deel 2 over de Miami Seven lezen! Maar nee. "Op deel 1 na zullen deze delen niet worden gepubliceerd op Deep Journal. De serie is beschikbaar voor publicatie in krant, tijdschrift of online. Neem hiervoor contact op met de Daan de Wit."

Wedden dat Daantje deze prachtserie niet gratis aanlevert?

Oude media

Zojuist het Twee Vandaag-item teruggezien (via internet) over 9/11 complotten. Geen beste uitzending. Je laat een complotdenker (Daan de Wit) wat zeggen over de graafkracht van de nieuwe media, en zet daar een paar grijze muizen tegenover (Van Ginniken, en Broertjes van de Volkskrant) die alleen in zeer algemene termen iets kunnen zeggen over 9/11 complotten, wat in het geval van Broertjes ook nog eens zo vermoeid en ongeïnteresseerd klinkt dat je als kijker al gauw geneigd bent om die langharige jongen (De Wit) te geloven.

Totdat De Wit begint te vertellen over de crash van Vlucht 93 in Pennsylvania en je je realiseert dat deze zelfverklaarde exponent van de nieuwe media zich wel heel erg vergallopeert. Hij vertelt dat de burgemeester van Shanksville "op camera" zou hebben gezegd dat hij geen vliegtuig heeft gezien in op de crashsite bij het dorp. Ligt het nou aan Daan dat hij dit dit niet eens fatsoenlijk heeft uitgezocht, of is hij zijn eigen grijze plaat aan het afdraaien?

Nog een keer dan: Het bewuste citaat komt uit een door complotdenkers vaak aangehaalde Duitse WDR documentaire, waar Der Spiegel het nodige over heeft geschreven. "When Der Spiegel confronts (Major) Stull with the English translation of these passages in the film script, the man is speechless: “My statements were taken completely out of context. Of course there was an airplane. It’s just that there wasn’t much left of it after the explosion. That’s what I meant when I said ‘no airplane’. I saw parts of the wreckage with my own eyes, even one of the engines. It was lying in the bushes.”

Het tijdschrift vroeg de uitgewerkte interviewfragmenten op bij WDR en daar vertelt de burgemeester dan ook nog: “They just found the two turbines because, of course, they’re heavier and more massive than everything else. But there was almost nothing left of the actual airplane. You can still find plate-sized parts out there. And Neville from the farm over there found an aluminum part from the airplane’s outside shell behind his barn that must’ve been about 8 by 10 or even 8 by 12 feet.” Alleen dit citaat is achterwege gelaten. De documentairemaker is er na deze onthullingen bij de WDR uitgegooid.

Is Daan dit nu echt ontgaan, of wil hij het allemaal niet weten? Waarom is het dat de oude media de telefoon oppakt om het een en ander uit te zoeken, terwijl Daan de Wit genoegen neemt met een linkje? Moet dit nieuwe onthullingsjournalistiek voorstellen? Een eerstejaars student van de School voor de Journalistiek bakt er meer van.

Over een week nog een uitzending over complotdenkers van Zembla. Eerder was het bericht uit de gelederen van Zapruder (dat medewerking aan de uitzending heeft verleend) dat de samenstellers "helemaal om" waren. Dat leek ons niet erg waarschijnlijk. Samensteller Kees Schaap werd eerder in Trouw ook al als een 'believer' aangemerkt en daar was hij niet blij mee, getuige een reactie van zijn hand bij de Volkskrant. "De ene journalist van Trouw publiceert een ondeugdelijk verkregen onwaarheid. De volgende journalist van Trouw komt daar nog eens overheen om deze leugen als 'bewijsmateriaal' aan te dragen voor de stelling dat andere journalisten zich bezighouden met complotten in plaats van feiten."

Nu meldt Zapruder dat het een goede, nette documentaire gaat worden. Alleen over de clue willen ze bij de VARA tegenover de Zapruders niets kwijt.

Die geheimzinnigheid klinkt niet goed, beste Zapruders. Het zal er wel op neerkomen dat de Zapruder info zo serieus mogelijk wordt gepresenteerd en daar nuchtere feiten tegenover komen te staan. Anders krijg je de kritiek dat je er net zo goed geen aandacht aan had kunnen besteden.

De clue kunnen we eigenlijk al onthullen aan de hand van de aankondiging voor de omroepgidsen: "In Zembla een onderzoek naar wat er waar kan zijn van deze complottheorieën, met medewerking van wetenschappers, luchtvaartdeskundigen en explosievenexperts." Oftewel echte deskundigen die de complotten nuchter zullen weerleggen.

Kennelijk was het maken van de uitzending zo spannend dat Schaap er op de TU Delft nog een lezing over gaat houden. Bij de aankondiging lezen we nog wel een interessant voorbehoud: "De media spelen een bijzonder grote rol in de wereld van vandaag, maar zijn zij, ook in het Westen, wel volledig onafhankelijk? In hoeverre kunnen wij ooit de waarheid over zoiets als 9/11 te weten komen? Aan de hand van deze vragen houdt Kees Schaap een bijzonder relaas over een zoektocht naar wat het nieuws over 9/11 nog niet bereikte."

Voorhoede

Complotdenkers roepen om het hardst dat de officiële media de grootste misdaad van de eeuw (9/11 aanslagen beraamd door Bush cs) negeren. En dus zien de infrostrijders het als hun taak om het onrecht via de nieuwe media (internet) aan de kaak te stellen. Vandaar dat je op complotsites overal leest dat de officiële media (kranten, radio en televisie) worden omgekocht en dus per definitie niet te vertrouwen zijn. Vreemd genoeg gebruiken de believers berichten van diezelfde media als bron voor hun complotten.

DaanSpeak alias Daan de Wit - de eerste Nederlander die na de aanslagen een site oprichtte rond het onderwerp - wijdt een lang epistel aan de rol van de media in de 9/11 verslaggeving en maakt een onderscheid tussen oude en nieuwe journalisten. Die laatste groep zou voornamelijk op internet actief zijn en een nieuwe rol als muckraker vervullen. Verdreven naar de krochten van cyberspace, zeg maar.

"Achteraf gezien volgde de Oude Media ook op 11 september dit patroon: op de dag zelf leeft de journalistieke spirit en wordt alles wat los en vast zit vrijelijk gemeld," meldt DaanSpeak, die in het verleden onder meer over 9/11 schreef in Panorama. "Er worden explosies in het WTC gemeld door de grote tv-kanalen en Trouw schrijft in een overzicht van de dag: '09:58 Grote explosie onderin het WTC'; anchor Peter Jennings legt live op televisie uit dat bij gecontroleerde ineenstortingen onderin het gebouw explosies moeten plaatsvinden; een andere anchorman, Dan Rather, vergelijkt het neerstorten van WTC7 met een gecontroleerde ineenstorting."

Volgens DaanSpeak zou er dus op de dag zelf nog eerlijk over de gebeurtenissen gerapporteerd zijn, en later niet meer. "Samen moest er nu de schouders onder worden gezet en uit ogenschijnlijk pure vaderlandslievendheid werkte de media in tandem met de neocons aan de reactie."

Nou maak je het wel erg bont, Daan. De ontploffingen hoeven niet per definitie gecontroleerde explosies te zijn, dat zijn altijd nog onbewezen interpretaties die ik als journalist (De Wit zegt de School voor Journalistiek te hebben gedaan, maar was in elk geval vorig jaar voor zijn broodwinning gewoon werkzaam in een restaurant) op zijn minst geverifiëerd zou hebben. Er werd van alles gehoord en van alles gerapporteerd in die verwarrende eerste uren, maar 9/11 was duidelijk geen What You See Is What You Get (WYSIWYG). Vervolgens sleep je ook nog de neocons (Amerikaanse conversatieven) erbij, alsof kranten daarmee een monsterverbond zouden hebben gesloten.

DaanSpeak weer: "Als je als journalist van de Nieuwe Media het tegenovergestelde gaat beweren van wat je kunt lezen in de Oude Media, kun je maar beter een aantal goede bronnen paraat hebben, tenminste als je wilt overleven en in competitie wilt gaan met de Main Stream Media."

Helemaal juist, DaanSpeak. Check check, dubbelcheck. Tenzij je fictie wilt gaan schrijven. Journalisten maken fouten, fouten die ook op internet blijven staan. Was Vlucht 93 niet geland in Cleveland? De bron bleek een foutief AP bericht, dat meteen werd ingetrokken, maar is blijven circuleren op internet. Zijn de kapers nog in leven? Volgens de BBC wel, maar later bleek het te gaan om misverstanden. Der Spiegel nam ten minste de moeite het uit te zoeken, niet luie cyberjournalisten die met een simpele verwijzing naar een foutief bericht de misdaad van de eeuw dachten te kunnen bewijzen.

Daanspeak weer: "De schrijver van het HUMO-artikel zat bij het schrijven in een emotionele staat waarin veel van zijn collega's nu ook zitten: het niet willen of kunnen geloven dat 9/11 anders in elkaar zit dan hij dacht, maar beseffend dat de bewijzen toch wel erg overtuigend zijn. Zijn oplossing was de bewijzen noemen, maar er onbewezen kritiek tegenover plaatsen."

Is dit de verklaring van de HUMO-journalist, of de interpretatie van DaanSpeak? We vermoeden het laatste. Hoog tijd dus om de stelling om te draaien: Complotdenkers noemen onbewezen feiten, journalisten plaatsen er kritiek tegenover. Zoals het hoort.